NCS omzetten naar RAL (en terug)

Een NCS-code en een RAL-code beschrijven kleur op een andere manier. Je kunt van de een naar de ander rekenen, maar het resultaat is een benadering — nooit een gelijkstelling. Op deze pagina staat hoe die berekening werkt, waar hij ophoudt, en hoe je de uitkomst controleert voordat je hem in een bestek zet.

Het korte antwoord

Er bestaat geen officiële omzettabel tussen NCS en RAL, en die kan er ook niet zijn: het zijn twee los van elkaar vastgelegde verzamelingen. Wat je wél kunt doen is beide kleuren uitdrukken in meetwaarden (CIELab) en de kleur zoeken die er het dichtst bij ligt. Hoe dicht dat is, laat zich uitdrukken in één getal: ΔE. Onder ΔE 1 ziet vrijwel niemand verschil, boven ΔE 3 zien de meeste mensen het wel.

Hoe een NCS-code is opgebouwd

NCS beschrijft een kleur zoals een mens hem ziet. In S 1030-B staat 10 voor zwartheid, 30 voor chromatische sterkte en B voor de kleurtoon. Elke code is dus een positie in een systeem, en kleuren die in het systeem naast elkaar liggen, lijken ook op elkaar.

Dat maakt NCS geschikt om kleur te bespreken en te kiezen: je kunt beredeneren wat er gebeurt als je de zwartheid verhoogt of de kleurtoon opschuift.

Hoe een RAL-code is opgebouwd

Bij RAL hangt het af van de collectie. RAL Classic — de bekende viercijferige codes als 9010 en 7016 — is een genummerde verzameling die sinds 1927 is gegroeid. Het eerste cijfer zegt iets over de kleurgroep, maar verder zit er geen systematiek in: 7015 en 7016 liggen naast elkaar in het nummer, niet per se in de kleur.

RAL Design System plus werkt wél systematisch, met kleurtoon, lichtheid en chroma, en is net als NCS opgebouwd in de CIELab-kleurruimte. Een omzetting naar RAL Design is daardoor doorgaans nauwkeuriger dan naar RAL Classic.

Waarom omzetten nooit exact is

De twee verzamelingen zijn onafhankelijk van elkaar vastgesteld. Een kleur uit de ene komt niet terug in de andere, behalve per ongeluk. Een omzetting zoekt dus altijd de dichtstbijzijnde buur, en soms ligt die buur ver weg — vooral bij verzadigde kleuren en bij RAL Classic, waar de verzameling maar 216 kleuren groot is.

Daar komt bij dat glansgraad en ondergrond de waarneming veranderen. Dezelfde kleurformule op mat en op hoogglans leest anders, omdat glans de hoeveelheid gereflecteerd omgevingslicht verandert. Een omzetting die op papier klopt, kan in het werk alsnog afwijken.

En kleur op een beeldscherm is altijd indicatief. Alleen een fysiek staal is bindend — dat geldt voor NCS en voor RAL even sterk.

Zo pak je het aan

  1. Stel de NCS-code vast

    Staat de code in een bestek of opdracht, dan heb je hem al. Gaat het om bestaand werk, dan meet je hem na — op het oog een kleur bepalen uit een waaier geeft te veel spreiding.

  2. Reken om via de meetwaarden

    Zet de NCS-code om naar CIELab en zoek de RAL-kleur met de kleinste afstand. Doe dat niet op het oog en niet met een tabel van onbekende herkomst.

  3. Lees de ΔE, niet alleen de uitkomst

    Een omzetter geeft altijd een antwoord. Of dat antwoord bruikbaar is, zegt de ΔE. Boven ΔE 3 moet je de keuze bewust maken en vastleggen, niet stilzwijgend overnemen.

  4. Controleer met een fysiek staal

    Leg het NCS-staal en het RAL-staal naast elkaar, onder het licht waarin het werk komt te staan. Dit is de stap die het vaakst wordt overgeslagen en het vaakst geld kost.

Zelf omrekenen

De kleuromzetter van het Nederlands Kleur Instituut rekent tussen NCS, RAL en andere collecties, op basis van de meetwaarden, en toont de ΔE bij elke uitkomst. Hij staat op de website van het instituut en is vrij te gebruiken.

Naar de kleuromzetter op snki.nl

De omzetter rekent met de NCS-formule en werkt niet met een overgenomen kleurenlijst. Dat is een bewuste keuze: op de NCS-referentielijst rust een databankrecht, op de rekenmethode niet.

Waarmee je het nameet en vastlegt

Een omzetting is pas af als je hem fysiek hebt gezien. Daarvoor heb je referentiemateriaal nodig:

Veelgestelde vragen

Bestaat er een officiële omzettabel van NCS naar RAL?

Nee. NCS en RAL zijn onafhankelijk van elkaar vastgelegde verzamelingen, en geen van beide organisaties geeft een officiële gelijkstelling uit. Elke omzetting is een berekende benadering, met een afwijking die je kunt uitdrukken in ΔE.

Wat is een acceptabele ΔE bij een omzetting?

Onder ΔE 1 is het verschil voor vrijwel niemand zichtbaar. Tussen ΔE 1 en 3 zien geoefende ogen het naast elkaar wel, los van elkaar meestal niet. Boven ΔE 3 is het een zichtbaar andere kleur, en hoort de keuze expliciet vastgelegd te worden.

Kan ik beter naar RAL Classic of naar RAL Design omzetten?

Naar RAL Design, als dat mag. Die collectie is systematisch opgebouwd in dezelfde kleurruimte als NCS en telt 1825 kleuren, dus de dichtstbijzijnde buur ligt er doorgaans dichterbij. RAL Classic heeft maar 216 kleuren, waardoor de afwijking groter uitvalt.

Waarom wijkt mijn omzetting af van die van een verfleverancier?

Omdat er geen vaste tabel is. Verschillende partijen gebruiken verschillende meetwaarden, verschillende lichtsoorten en soms een eigen tabel uit het verleden. Vraag altijd op welke meetwaarde en welke ΔE een opgave is gebaseerd.

Moet ik de glansgraad apart opgeven?

Ja. Kleur en glans zijn twee eigenschappen. Dezelfde kleurcode leest op mat anders dan op hoogglans, dus een bestek dat alleen een kleurcode noemt, laat ruimte voor verschil in uitvoering.

Verder lezen